"Durmadığın Sürece Ne Kadar Yavaş Gittiğinin Önemi Yoktur" - Konfüçyüs

Algoritmalar ve Bilgelik – Durmayan İlerleme – “Peer to Human” Yapay Zekâyla Çalışma Sanatı

İnsan Etkeni - Biliyoruz, Uyguluyoruz - neden en öndeyiz?

Konfüçyüs 'Durmadığın sürece ne kadar yavaş gittiğinin bir önemi yoktur'

Gelişmiş ülkelerde, teknolojiyi yani Yapay Zekâyı düzenli kullanıyorum sorusuna %58 olumlu, gelişmekte olan ülkelerde ise %80 üzerinde¹ olumlu cevap veriliyor. Çarpıcı bir sonuç, kaldı ki bu konuda eğitim aldınız mı? Şeklinde yöneltilen soruya olumlu verilen cevap sadece %39. Aslında resmi olarak iş dışında alınan eğitimler ve üniversite derecesi, bulunmamasına rağmen gelişmekte olan ülkelerde bilgi düzeyi varsayımı neden bu kadar yüksek?

Yapay Zekâ ikilemi olarak adlandırılan durumu; yani aynı teknolojinin hem eşi benzeri görülmemiş bir ilerleme kaynağı hem de ciddi toplumsal zararların odağı olabileceği gerçeği ancak ciddi bir öğrenme sürecinden geçilmesi ile anlaşılabilecek görünüyor.

Discovered Check - Chess Games

Discovered Check – Açarak Şah

Satranç terimleri içinde, üzerinde en çok tartışılan konumlardan bir tanesi de açarak Şah tehdidinde bulunmaktır. Oyun esnasında böyle bir durumla karşılaşılması ciddi taş kaybı ile sonuçlanabilir. Yerinden oynayan bir taş rakibine kendisi değil arkasına gizlenmiş bulunan başka bir taş ile Şah çekilecektir. Rakibini bu ortama getirmeyi başaran bir oyuncu rakip Şah ile hizalanmış ancak arka planda bulunan daha güçlü bir taşı yerinden oynatmadan karşı Şaha karşı kullanmış olacaktır.

Böylesi bir hamle vurucu olacak ve hasar hesabı yapmak da çok güç olacaktır.

Peki, tahtada nasıl bir tablo ortaya çıkarsa bu durumla karşılaşılır?

Öncelikle Şah saldırısına göz atalım. Rakip Şah ile Şah çekecek güçlü parça arasına direkt olarak girmiş başka bir taş bulunmalıdır. Önde ve arkada konumlanmış taşların güçleri birbirlerinden farklı olmak zorundadır. Hangisinin daha güçlü olduğu önemli değildir. Genellikle önde daha zayıf örneğin Fil veya At arkada ise Kale veya Vezir en korkulan oyun tarzıdır. Önde Vezir seçeneği ise kuralar gereği zaten mümkün değildir. Aynı şekilde arkada At seçeneği de olasılık dışındadır.

Piyonların bulunduğu ortamda ise ya En-Passant yani çapraz rakip Piyonu geçerken alma veya ileri doğru hareketle arkada buluna Filin, Kalenin veya Vezirin önünün açılması ile şah çekilmesi imkânının sağlanmasıdır.

Önde bulunan taş gideceği konum itibari ile yeni bir kareye yerleşebilir veya direkt olarak rakibin farklı bir taşını alabilir. Dolaylı olarak 2 hamle gerçekleştirilmiş gibi bir durum ortaya çıkar. Her 2 saldırıyı aynı anda bertaraf etmek imkânsızıdır.

Aslında satrançta gizlenme veya unutulma mümkün değildir. Başka bir kareye ilerleyen taş arkasında zaten görünen ve Şah ile hizalanmış güçlü bir parçayı devreye almıştır. Hamle sonrasında önde bulunan taşın hareketi neticesinde verdiği hasar mı telafi edecek yoksa Şah çekildiği için Şah yerinden oynayacak mı? Ya da Şahın önünü kapatacak başka bir çare mi uygulanacak? Çok önceden önlem alınmalıdır.

Usta oyuncular öncelikle böyle bir duruma düşmemek için derin düşünce içinde bulunurlar. Diyelim ki bu durum oluştu, o zaman tedbirlerden bir tanesi, Şah çeken arkadaki taş ile Şah arasında yerleştirilecek güçlü bir taşın hem tehdidi uzaklaştırması hem de aynı zamanda Şah çeken taşı alma hamlesini gerçekleştirmesi olmalıdır. Ayıca arkada bulunan taş zaten rakip oyuncu taşları ile baskı altındaysa ve direkt alınabilecekse, o zaman karşı çözüm üretilebilir.

Böylesi bir hareket ancak çok daha tehlikeli bir konumda işe yaramayacaktır. Çift Şah çekme “Double Check”. Önde hareket eden Taş ile arkada konumlanan taş aynı anda Şah çekebilir. Şah çift tehditle karşılaşabilir. Vahim bir durum, öndeki taş zaten hem hasar vererek yerini değiştirmiş Şah çekmiş hem de arkasında ki güçlü taş eşzamanlı olarak saldırmıştır. Oldukça korkulu bu durum, çok zor savuşturulacak ve gelişme genelde maçın kaybı ile neticelenecektir.

Böylesi saldırılar sadece Şah temelli kurgulanmayabilir. Değerli taşları da aynı sistem ile yok etmeye çalışmak da sık sık karşılaşılan bir durumdur.

Özetle önde bulunan taşların saldırı ihtimali olmamasına rağmen daha derinlere ve arkada yerleşik güçlü taşların farkında olunarak karşı stratejiler geliştirilmelidir.

Satranç oynamanın sadece bir oyun olmadığı, kaynakların kabiliyetinin ve gücünün farkında olmakla yetinilmemesi gerekliliğini sanırım anlatabilmişimdir. Kazanıma giden uzun yolculuğun tek başına ileriyi görebilmenin ötesinde olduğunu daha iyi anlamalıyız. Aklımızda oluşan planların tek düze kalmaması ve netice olarak hassas inceliklerin ve kuralların bütün organlarımızda hissedilmesinin yenmeye veya kaybetmeye yol açacağını öğrenmeliyiz.

Belki de küresel gelişmeleri satranç açısı ile değerlendirmek bilinçli kararlar almamızda yardımcı olacaktır.

Sağlıcakla kalın.

İcrayı San’at Eyle.

BM 2025 Kuantum Bilimi ve Teknoloji Yılı İlan Etmişti. Şimdi 2026 "Adversarial AI" mı olacak?

2025 yılı, teknolojik gelişmenin inanılmaz ivmelendiği, günlük yaşamdan, iş dünyasının en ücra kılcal damarlarına kadar her alanda dönüşümün derinleştiği bir yıl olarak öne çıktı. Önceki yıllarda daha sakin sadece sorulduğunda veya iletişime geçildiğinde bilgi veren Yapay Zekâ olgunlaştı. Artık komut beklemeden çalışan, izleyen, öğrenen ve karışan “Agentic”  yapısıyla ve somut uygulamalarla etkisini attırdı. Hemen beraberinde, ona olan yakınlığımızın tutkuya ve bağımlılığa dönüşmesi ise ürkütücü olarak nitelendirildi.

Yapay Zekâ (YZ) ve Üretken YZ'nin Yükselişi

Yapay Zekâ, 2025'in gündemin tartışmasız merkezinde kendisine yer buldu. Üretken YZ (Generative AI), öncelikle hep hazır, bulunulabilir, kullanışlı, işe yarar görünüme kavuştu. Artık anında sadece süratle metin üretimiyle yetinmedi, çıktıları kişiselleştirdi. Kendi nitelik, tarz ve karakteristik olgusunu bizim şekillendirmemize izin verdi. Böylece ses, görüntü ve kodlama gibi alanlarda, iplikten kumaş dokuma tezgâhı benzeri, beğenilen ortama evrildi. Mikro Elektronik devrelerin küçülmenin limitlerini zorlamaya başlamasıyla birlikte, donanım da hızla gelişerek, bilgiyi, kolaylıkla erişilebilir, derlenebilir, anlamlandırılabilir yeteneği kazanıldı.

2025 yılı, Birleşmiş Milletler tarafından "Uluslararası Kuantum Bilimi ve Teknolojisi Yılı (IYQ)" ilan edilmişti. Böylece Kuantum Yapay Zekâ aklımızı şimdi çok daha fazla karıştırmaya başladı. Önceleri zaten hayal etmekte bile zorlanmıştık. Sayısal “Digital” teknoloji yalnızca 1/0 dan yani BIT ten oluşuyordu da sonrasında ekranlarda görüntüye, bilgisayarlarda veriye, telefonlarda sese dönüşüyordu? Geleneksel anlayışımız sanki kumdan bir kaleye çarpan dalga tarafından yıkılmıştı.

Bundan böyle “QBIT” ile tanışacaktık. Tamamen olasılık teorisi üzerine kurgulanmış modelleme ile Kuantum BIT aynı anda hem 1 hem de 0 halinde bulunabiliyordu.