2025 yılı, teknolojik gelişmenin inanılmaz ivmelendiği, günlük yaşamdan, iş dünyasının en ücra kılcal damarlarına kadar her alanda dönüşümün derinleştiği bir yıl olarak öne çıktı. Önceki yıllarda daha sakin sadece sorulduğunda veya iletişime geçildiğinde bilgi veren Yapay Zekâ olgunlaştı. Artık komut beklemeden çalışan, izleyen, öğrenen ve karışan “Agentic” yapısıyla ve somut uygulamalarla etkisini attırdı. Hemen beraberinde, ona olan yakınlığımızın tutkuya ve bağımlılığa dönüşmesi ise ürkütücü olarak nitelendirildi.
Yapay Zekâ (YZ)
ve Üretken YZ'nin Yükselişi
Yapay Zekâ,
2025'in gündemin tartışmasız merkezinde kendisine yer buldu. Üretken YZ
(Generative AI), öncelikle hep hazır, bulunulabilir, kullanışlı, işe yarar
görünüme kavuştu. Artık anında sadece süratle metin üretimiyle yetinmedi,
çıktıları kişiselleştirdi. Kendi nitelik, tarz ve karakteristik olgusunu bizim
şekillendirmemize izin verdi. Böylece ses, görüntü ve kodlama gibi alanlarda, iplikten
kumaş dokuma tezgâhı benzeri, beğenilen ortama evrildi. Mikro Elektronik
devrelerin küçülmenin limitlerini zorlamaya başlamasıyla birlikte, donanım da
hızla gelişerek, bilgiyi, kolaylıkla erişilebilir, derlenebilir, anlamlandırılabilir
yeteneği kazanıldı.
2025 yılı,
Birleşmiş Milletler tarafından "Uluslararası Kuantum Bilimi ve Teknolojisi
Yılı (IYQ)" ilan edilmişti. Böylece Kuantum Yapay Zekâ aklımızı şimdi çok daha
fazla karıştırmaya başladı. Önceleri zaten hayal etmekte bile zorlanmıştık.
Sayısal “Digital” teknoloji yalnızca 1/0 dan yani BIT ten oluşuyordu da sonrasında
ekranlarda görüntüye, bilgisayarlarda veriye, telefonlarda sese dönüşüyordu? Geleneksel
anlayışımız sanki kumdan bir kaleye çarpan dalga tarafından yıkılmıştı.
Bundan böyle
“QBIT” ile tanışacaktık. Tamamen olasılık teorisi üzerine kurgulanmış modelleme
ile Kuantum BIT aynı anda hem 1 hem de 0 halinde bulunabiliyordu.
Yıllar önce
Üniversite yıllarımda okuduğum, Albert Einstein ve Neils Bohr çekişmesini bugün
yine berraklıkla hatırlıyorum. Neden matematiği ve fiziği sevdiğimi de şimdi
daha açık ve net kavrıyorum. Neils Bohr 1912
yılında Manchester Üniversitesinde bulunmuş ve sonrasında atomun yapısını ve
kuantum teorisini açıklamıştı. Çalışmaları 1922 yılında Fizik dalında Nobel
ödülünü kazanması ile neticelenmişti.
Kuantum
bilgisayarlar şimdilik bir fizik laboratuvarına benziyorlar. Eminim zaman,
kuantum teorisinin, ticarileşme akış hızını yürüyüşten koşuya çevrilmekte acele
edecektir. Böylece işlemcilerin hesaplama ve işlem gücünde üssel artışların
gerçekleşmesi kaçınılmaz olacaktır.
Sıra “Agentic” AI
Modellerin yaşamımıza dokunuşuna gelmişti. 2025 yılının sonlarına doğru çevreyi
algılayabilen, karar verebilen ve karmaşık görevleri bağımsız olarak yerine
getirebilen YZ Ajanları (Agentic AI) çözümleri yükselişe geçmişti. Atanan
görevleri kusursuzca yerine getiriyorlardı. İşlem sonuçlarının yarattığı
mutluluğu da ölçmeye başlamışlardı. Sevinci fazlalaştırmak için öğrenmeye ve
süreçler temelinde, iyileştirmeye özen göstermeye başladılar. Sonuç olarak özgün
bireysel hizmet sağlama konusunda ilerleme devrim niteliğinde dönüşümün
kıvılcımı oldu.
Vazgeçilmez, kişiselleştirilmiş
YZ artık aramızdadır. Akıllı asistanlar ile neredeyse dertleşme, sıkıntıları
paylaşma olanağına kavuştuk. Öğrenme ve eğitim uygulamalarına ihtiyaç kaldı mı?
Bilemedim. Nasıl olsa yakın sanal arkadaşımız her konuda kullanıcı
alışkanlıklarını, davranışlarını analiz edecek, sıkıştığımızda hemen yanı
başımızda etkin tavsiyelerde bulunacaktır. Bireye özel ve isabetli duygusal
çözümler sunmaya başlaması da uzun sürmeyecektir.
Peki, 2025
yılında yaşadığımız canlılık beraberinde yaşamı kolaylaştırmanın ötesinde
sosyal bağlantılarımızın azalmasına ve yalnızlığa sürüklenmemize yol açabilir
mi?
Daha da ileri
giderek cesaretle cevap aradığımız konu, siber saldırılara karşı bizi
koruyabilecek mi? Başka çare aramadan kişisel ve kurumsal verilerimizi güvenle
teslim edecek miyiz? Hasardan sorumlu ne/nasıl olunacak veya yıkım tespit edilebilecek
mi?
2025 yılında
bizimle birlikte öğrenen, yol gösteren bir o kadar da dost ve arkadaş olarak
aramıza katılan YZ’nin 2026 yılında arka sokaklarda boy gösterecek mi?
2026 yılının
öngörüleri içinde yer alması yüksek olasılık dâhilinde olan çarpıcı bir
gelişmeyi birlikte değerlendirelim.
Siber Güvenlik ve
Agentic YZ Savaşları (Adversarial AI):
Yeni yazılım
kodları, her geçen an, bitmek tükenmek bilmeyen bir enerji ile küresel ağ
içinde sahneye çıkmaya devam ediyor. YZ kanıtlanmış doğrulama sürecinde
hataların ayıklanmasında ciddi yol kat etmiş durumda. Yani yeni yazılım
sürümlerin kusursuz bir şekilde pazarda yer almasına, dilekte bulunmanın çok
ötesinde, ciddi sınavlardan geçilmesi sonucunda, karar veriliyor. Günün sonunda
el âleme maskara olmak ve yüzünü, gözünü buruşturmak, pahalıya patlayabiliyor.
Biliniyor ki tüketici veya kullanıcı hoşgörü seviyesi en alt düzeye inmiş
durumda. Kestirmeden karar veriliyor ve müşteri sadakati bir çırpıda yaygaraya
dönüşebiliyor.
Dolayısıyla ringin
bir köşesinde üstün başarı sağlamak isteyen sunucu, diğer köşesinde ise daha
ilk andan itibaren açıkları tespit etmeye çalışan kurnaz belalı.
YZ İlk gün
saldırılarını böyle bir çevre ve iklim koşullarında başlatabilir. Farkına bile
varılmadan kısa veya uzun bir savunma mücadelesi sonucunda kazanan ve kaybeden
taraflar olacaktır. Yazılım Kodları, son sözü söyleyecek ve hangi tarafın başarılı
olacağını kestirecektir.
2025 yılında
geleneksel savunma sistemlerinin yavaş kalmasının önüne agentic YZ ile geçişmişti.
İnsan müdahalesine gerek kalmadan saniyeler içinde saldırı tespit
edilebiliyordu. Ardından kötü amaçlı teşebbüs tecrit edilerek, bertaraf
ediliyor ve savuşturuluyordu.
2026 yılı ve
devamında endişe edici gelişmenin YZ vs YZ hareketliliği olacağıdır. YZ
uygulamaları kullanıcılara, kuşkusuz inanılmaz verimlilik, etkinlik
sağlayacaktır. Rekabetçiliğin anahtarı, baştan savmadan en ince noktalarına
kadar anlayarak YZ fayda ve risk analizleri yapmak, olacaktır. Sonradan
incinmemek için seçim unsurları içinde güvenliği ön plana çıkarmak dikkat
çekicidir. YZ’ye mahkûm olmak, vazgeçilmez olduğuna inanmak ve karar
mekanizmalarını teslim etmek vahim sonuçlar doğurabilir.
Bilgece ve
adanmışlıkla konu uzmanları ile özgün çözüm üreterek cesaretle ZY’den
yararlanmanız dileklerimle.
Sağlıklı, Mutlu, Barış
içinde, Kazanımı bol bir yılda buluşmak üzere…
Her zaman ve Her
yerde
İcrayı San’at
Eyle.
Not: Makalede YZ
desteği alınmamıştır. Resim Gemini tarafında çizilmiştir.
